Subskrypcja

ABC TWOJEGO
ZDROWIA
 » 1. Poradnik Fizjoterapeuty » Aktywność fizyczna osób starszych ze schorzeniami narządu ruchu

Aktywność fizyczna osób starszych ze schorzeniami narządu ruchu

Dyskusja na forum   Poradnik Fizjoterapeuty

 

Dziś słów kilka na temat istotny. Niezwykle istotny, gdy chodzi o osoby starsze. Jednocześnie pozwoliłam sobie zaczerpnąć kilka ciekawych myśli zawartych w  artykule autorstwa Pani Ewy Piotrowskiej, pielęgniarki oddziałowej, pracującej na oddziale rehabilitacji i fizykoterapii w klinice Ars Medical w Pile. W tekście autorka nie tylko wskazuje na schorzenia, które dotykają osoby starsze, ale przede wszystkim określa spsosby pomocy tymże osobom. W artykule znajdujemy konkretne porady, co robić i jak wzbudzić w sobie motywację do podjęcia pozytywnych zmian w procesie zdrowienia. Co robić, aby zachęcić do aktywności osoby, które z różnych przyczyn utraciły sprawność, wiarę w skuteczność swoich działań oraz ochotę do jakichkolwiek zachowań zdrowotnych? Wymieńmy schorzenia najczęściej występujące:

  1. utrata masy mięśniowej (sarkopenia) oraz mniejsza aktywność fizyczna,
  2. schorzenia reumatoidalne, zaniki mięśni (o różnym pochodzeniu), stwardnienie rozsiane (SM),
  3. zmiany przeciążeniowo-zwyrodnieniowe stawów. Ostatnia grupa zmian, zwana także chorobą degeneracyjną, jest najczęstszym schorzeniem stawów. Chorzy skarżą się na bóle, obrzęki, uczucie sztywności porannej, osłabienie, ograniczenie zakresu ruchów i zaburzenia równowagi. Występują deformacje stawów, zmiany sylwetki (zniesienie lordozy lędźwiowej, pogłębienie kifozy piersiowej, pogłębienie lordozy szyjnej, przykurcz zgięciowy w stawach kolanowych i biodrowych), zaniki mięśniowe.
  4. otyłość obciążająca w znacznym stopniu uszkodzony już aparat ruchu. Zmiany chorobowe postępują w różnym tempie, powodują dolegliwości bólowe i nie ma możliwości całkowitego ich wyleczenia.
  5. wielochorobowość i mniejszy potencjał odtwarzania utraconej sprawności

 

Jak zatem możemy pomóc seniorom w powracaniu do zdrowia, poprawie jakości życia?

Przede wszystkim gimnastyka, czyli fachowo rzecz ujmując  kinezyterapia (gr. kinesis – ruch) – leczenie ruchem, gimnastyka lecznicza. Podstawą tej dziedziny fizjoterapii są ćwiczenia ruchowe. Ruch staje się środkiem leczniczym, mającym wpływ na cały organizm. Zadaniem kinezyterapii jest maksymalne usunięcie niesprawności fizycznej i przygotowanie do dalszej rehabilitacji, np. społecznej.

Kinezyterapia dzieli się na miejscową i ogólną. Miejscowa – dotyczy bezpośrednio narządu zmienionego chorobowo, składają się na nią:

  • ćwiczenia bierne – wykonywane przez kinezyterapeutę lub aparat CPM (Continuous Passive Motion – ciągły bierny ruch) bez czynnego udziału chorego;
  • ćwiczenia izometryczne – czynne napinanie mięśni bez zmiany ich długości;
  • ćwiczenia czynno-bierne – ruch wykonywany jest biernie natomiast pacjent czynnie rozluźnia mięśnie;
  • ćwiczenia samowspomagane – pacjent siłą mięśni kończyny zdrowej wspomaga pracę osłabionych mięśni;
  • ćwiczenia w odciążeniu – wykonywanie ruchu przy odciążeniu przez terapeutę ćwiczonego odcinka ciała;
  • ćwiczenia czynne;
  • wyciągi;
  • ćwiczenia synergistyczne – pacjent siłą mięśni kończyny zdrowej wspomaga pracę osłabionych mięśni;
  • ćwiczenia oddechowe.

Ogólna – składa się z ćwiczeń części ciała nieobjętych chorobą:

  • ćwiczenia ogólnokondycyjne;
  • ćwiczenia gimnastyki porannej;
  • ćwiczenia w wodzie;
  • sport inwalidów.

Kinezyterapia stosowana jest w schorzeniach i dysfunkcjach narządu ruchu, w zespołach bólowych kręgosłupa, po zabiegach operacyjnych, po udarach mózgu, po zawale serca. Może być prowadzona indywidualnie, jednak korzystne jest organizowanie ćwiczeń grupowych, przede wszystkim w miejscu zamieszkania chorych. Kontakt z grupą i zawieranie nowych znajomości dają dodatkową mobilizację i motywację do ćwiczeń.. Jej celem jest utrzymanie lub poprawa zakresu ruchów w stawach, zwiększenie siły, mocy i wytrzymałości mięśniowej, poprawa koordynacji ruchów i wydolności ogólnej. Ponadto ćwiczenia fizyczne powodują zwiększenie masy kostnej. Dawka, rodzaj aktywności i forma ćwiczeń powinny być dostosowane do stanu pacjenta. Regularna aktywność fizyczna składa się z ćwiczeń aerobowych (wytrzymałościowych), siłowych (oporowych) oraz rozciągających. Ćwiczenia wytrzymałościowe, czyli marsz, bieg (z wyjątkiem pacjentów z dyskopatią), pływanie, jazda na rowerze powinny być wykonywane przynajmniej dwa razy w tygodniu. Ćwiczenia siłowe polegają na stopniowym zwiększaniu oporu przeciwstawianego pracującym dużym grupom mięśni ramion, obręczy barkowej i biodrowej, mięśniom kręgosłupa i kończyn dolnych. Codziennie zaleca się wykonywanie ćwiczeń rozciągających (gimnastyka) przez ok. 10-15 minut. Do innych metod rehabilitacji należy fizykoterapia, obejmująca światłolecznictwo, elektroterapię, hydroterapię, termoterapię, ultradźwięki, magnetoterapię, balneoterapię i masaż. Zabiegi te wykazują działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, rozluźniające i regenerujące. Stosowane przed ćwiczeniami podnoszą ich skuteczność.

 

Kilka rad co do promocji i wdrażania aktywności fizycznej w środowisku osób starszych

Co zrobić, aby seniorzy zechcieli poddać się terapii? Jak zwiększyć motywację do wykonywania ćwiczeń? Przede wszystkim należy podjąć tzw oddziaływanie informacyjne, a jest to proces składający się z pięciu etapów

            Przede wszystkim należy przyciągnąć uwagę odbiorców, potem upewnić się, czy komunikat został właściwie zrozumiany. Kolejną fazą jest przyswojenie, czyli akceptacja, a następnie przechowanie informacji w pamięci – i w końcu działanie, czyli zmiana zachowania zdrowotnego.

             W jaki sposób przekazać informację, aby zwiększyć skuteczność? Jedna z metod to ta, odwołująca się do lęków i niepokojów odbiorcy, jednak bez zbędnego straszenia. Oddziaływanie musi jasno i wyraźnie określać skalę, w jakiej negatywne zachowania zdrowotne prowadzą do szkodliwych skutków, które są rzeczywiste i mogą dotknąć także odbiorcę komunikatu. Następnie należy wyraźnie i bezpośrednio przedstawić sposoby uniknięcia zagrożenia. Wreszcie komunikat powinien przekonać odbiorcę, że podoła wymogom zalecanych działań profilaktycznych. Zmiana postaw nie jest jedyną metodą wpływania na zachowania zdrowotne.

I na samym końcu popularna i znana nam wszystkim metoda kary i nagrody

Nagradzane zachowanie wykazuje tendencję do powtarzania się, brak nagrody zaś lub kara prowadzi do zaniechania. Nagradzanie polega na pochwałach i uświadomieniu pozytywnych skutków zachowań zdrowotnych, takich jak lepsze samopoczucie i nastrój, większa wydolność organizmu itp.

            Zanim rozpoczniemy nasze działania zdrowotne powinniśmy pamiętać o fakcie najistotniejszym, mianowicie: warunkiem skuteczności promocji aktywności fizycznej osób w starszym wieku jest odpowiednie zaangażowanie się edukatorów i ich głębokie przeświadczenie o konieczności i celowości swoich działań.

Ewa Piotrowska, Emilia Glugla

Przedstawione treści mają charakter edukacyjny, nie zastąpią profesjonalnej konsultacji lekarskiej.